Kurulum ve Veri Güvenliği

Kurulum

OpenRefine’ı openrefine.org/download.html adresinden indirebilirsin. Kurulum sayfasında işletim sistemine uygun sürümü seç:

  • Windows: .zip dosyasını indir, herhangi bir klasöre çıkart, openrefine.exe dosyasına çift tıkla.
  • Mac: .dmg dosyasını indir, sürükle bırak ile Applications’a kopyala.
  • Linux: .tar.gz dosyasını indir, çıkart, içindeki refine betiğini çalıştır.

OpenRefine Java ile yazılmış. Çoğu sürüm Java’yı kendi içinde getirir, ayrıca yüklemen gerekmez. Eski bir bilgisayar kullanıyorsan veya hata alırsan Java 11 ya da üstü kurman gerekebilir.

İlk Açılış

OpenRefine’ı çalıştırdığında şaşırma: yeni bir uygulama penceresi açılmaz. Bunun yerine bir terminal/komut penceresi açılır ve birkaç saniye sonra varsayılan tarayıcın http://127.0.0.1:3333 adresinde OpenRefine arayüzünü gösterir.

NotNeden tarayıcı?

OpenRefine arka planda küçük bir yerel web sunucusu başlatıyor ve sen ona tarayıcıdan bağlanıyorsun. Bu sunucu sadece kendi makinende dinleme yapar (127.0.0.1 = senin bilgisayarın). Dışarıdan erişilemez, internete açık değildir. Sıradaki bölümde detayını konuşacağız.

OpenRefine açıkken terminal penceresini kapatma — kapatırsan uygulama kapanır. İşin bittiğinde kapatabilirsin.

Veri Güvenliği — Önemli

Burası eğitimin en az bilinen ama en kritik bölümü. OpenRefine’ın varsayılan davranışı güvenlidir ama bazı özellikler verini dış sunuculara gönderir. Hangi özelliklerin ne yaptığını bilmen gerekiyor.

Varsayılanda Her Şey Yerel

Yüklediğin CSV dosyası, yaptığın tüm dönüşümler, oluşturduğun projeler — hepsi sadece senin bilgisayarında kalır. Şunlar tamamen yerel çalışır:

  • Dosya yükleme ve dışa aktarma
  • Tüm GREL dönüşümleri (replace, toDate, toNumber vb.)
  • Facet, filtreleme, kümeleme (clustering)
  • Geri al / ileri al
  • Proje kaydı

Yani normal bir temizlik akışında verin bilgisayarından çıkmaz.

Veriyi Dışarı Gönderen Özellikler

Şu özellikleri kullandığında veri kendi makinenin dışına gider. Hassas veri (kişisel bilgi, sağlık, finansal, gizli) ile çalışıyorsan dikkat et:

UyarıDikkat edilmesi gereken özellikler

1. Reconciliation (Eşleştirme)

Edit column → Reconcile → Start reconciling menüsü. Bir kolonu Wikidata, GeoNames, VIAF gibi dış servislerle eşleştirir. Bu işlemde kolondaki tüm değerler ilgili servisin sunucusuna gönderilir. Yani müşteri isimlerini Wikidata ile eşleştirmeye kalkarsan, isimlerin Wikidata sunucularına gönderilir.

2. Add column by fetching URLs

Edit column → Add column by fetching URLs menüsü. Her satır için bir URL ister, o URL’leri açar. Açıkça internete istek atan bir özellik. Hassas veri yoksa sorun değil, ama kullandığın URL servisinin loglarında verin görünür.

3. Add column from web service

URL fetch’in benzeri ama API çağrıları için. Yine veri dış sunuculara gider.

4. Wikibase / Wikidata Upload

Veriyi açıkça Wikidata’ya yüklemek için. Adı zaten “upload”, her şey açık.

5. Google Sheets entegrasyonu

Open / Create Project → Google Data menüsü. Google hesabınla bağlanır, verini Google Sheets’e gönderir. OAuth ile yetki istediği için yanlışlıkla tetiklenmesi zor, ama dikkat.

Otomatik Güncelleme Kontrolü

OpenRefine açılışta openrefine.org adresine bağlanıp yeni sürüm var mı diye bakar. Sadece sürüm bilgisi gönderir, verin gönderilmez. Yine de hassas/izole ortamlarda bunu kapatmak isteyebilirsin.

Kapatmak için OpenRefine başlatma argümanlarına şunu ekle:

-Drefine.headless=true

Veya refine.ini dosyasında ilgili ayarı kapat. Detay için OpenRefine FAQ.

Hassas Veri İçin En İyi Pratikler

ÖnemliKVKK / GDPR kapsamındaki verilerle çalışıyorsan
  1. İnterneti kapat. OpenRefine’ı temizlik için kullanıyorsan, açık olmasına gerek yok. Wifi’yi kapat ya da bilgisayarın ağ bağlantısını kes.
  2. Reconciliation ve URL fetch özelliklerini kullanma. Bu özelliklere ihtiyacın varsa, önce veriyi anonimleştir.
  3. Proje dosyaları yerelde saklanır. OpenRefine projeleri varsayılan olarak ~/openrefine-workspace/ (Mac/Linux) veya %APPDATA%\OpenRefine\ (Windows) içinde tutulur. Disk şifrelemen yoksa, bu klasörü düşün.
  4. İş bittiğinde projeyi sil. Sadece temizlenmiş CSV’yi sakla. OpenRefine içinde projeleri sağ üstten silebilirsin.
  5. Kolonları gizleme yetmez. OpenRefine içinde “hide column” yapsan da veri dosyada durur. Gerçekten silmek için kolonu Edit columns → Reorder/remove ile kaldır.

Hızlı Özet

Özellik Veri çıkar mı?
Dosya yükleme, dönüşüm, facet, cluster, export ❌ Hayır
Reconcile (Wikidata vs.) ✅ Evet
Add column by fetching URLs ✅ Evet
Add column from web service ✅ Evet
Wikibase upload ✅ Evet
Google Sheets / Drive ✅ Evet
Sürüm güncelleme kontrolü ⚠️ Sadece sürüm bilgisi

Bu kısa kılavuzu kafanın bir köşesinde tut. Eğitimin geri kalanında sadece yerel özellikler kullanacağız — verin asla bilgisayarından çıkmayacak.

Sıradaki bölüm: veriyi yükleyip ilk bakışı atalım.

Başa dön