5. Kontrol Listesi

İstatistikçinize göndermeden önce verinizin geçmesi gereken sınav

Bu Liste Neden Önemli?

Bu rehberin en pratik parçası burası. Verinizi bana ya da başka bir biyoistatistikçiye göndermeden önce, bu listenin tamamını geçmesi gerekir. Aksi halde geri dönecektir.

Bu sayfayı yazdırın ya da ayrı pencerede açın, dosyanızı yanına koyun, tek tek kontrol edin.

✅ Kontrol Listesi

📐 Bölüm A: Dosya Yapısı

NotA.1 — Tek Çalışma Sayfası mı?

Dosyanızda yalnızca 1 sayfa veri olmalı. Birden fazla sayfa varsa: hangisi gerçek veri, hangisi codebook, hangisi notlar — net olmalı. Hiçbiri gereksiz olmamalı.

• Veri sayfası tek ve net
• Codebook ayrı sayfada (varsa)
• Gereksiz “Sayfa1”, “Notlarım” türü sekmeler silinmiş

NotA.2 — Veri A1 Hücresinden mi Başlıyor?

Veri tablosu A1 hücresinden başlamalı. Üstte başlık metni, açıklama, logo olmamalı.

• A1 hücresi: ilk sütun başlığı
• B1 hücresi: ikinci sütun başlığı
• 2. satırdan itibaren: gerçek veri

NotA.3 — Birleştirilmiş Hücre Yok

Hiçbir yerde birleştirilmiş hücre olmamalı. Başlıkta da, veride de.

Kontrol: Tüm tabloyu seç → sağ tık → Hücreleri Biçimlendir → Hizalama → “Hücreleri birleştir” kutusu boş olmalı.

• Sütun başlıklarında birleşim yok
• Veri içinde birleşim yok

NotA.4 — Boş Satır/Sütun Yok (Veri İçinde)

Tablonun ortasında boş satır olmamalı. Boş satır verinin bittiği anlamına gelir, programlar oradan sonrasını okumayabilir.

• Veri içinde tamamen boş satır yok
• Veri içinde tamamen boş sütun yok

NotA.5 — Toplam/Özet Satırı Yok

Tablonun en altında “TOPLAM”, “ORTALAMA”, “Genel” gibi özet satırları olmamalı.

• Toplam satırı silinmiş
• Ortalama satırı silinmiş
• Sayfanın altında not/yorum yok

🏷️ Bölüm B: Sütun Adları

NotB.1 — Tek Satır Başlık

Sütun başlıkları tek satırda (1. satır). İki satıra yayılmış başlık yok.

• 1. satırda tüm başlıklar var
• 2. satırdan veri başlıyor

NotB.2 — Başlıklarda Sorun Yok

Her başlık için kontrol:

• Türkçe karakter yok (ğ, ü, ş, ı, ö, ç değil)
• Boşluk yerine _ (alt çizgi) kullanılmış
• Hepsi küçük harf
• Özel karakter yok (?, !, %, *, /, vb.)
• Rakamla başlamıyor (yas_yil evet, 1_olcum hayır)
• Anlamlı (kısaltma yapılacaksa codebook’ta açıklanmış)

✅ İyi örnekler: hasta_id, yas_yil, bmi, tansiyon_sistolik, dogum_tarihi ❌ Kötü örnekler: Yaş(yıl), Tansiyon-Sistolik, 1.Ölçüm, Cinsiyet (E/K)

NotB.3 — Sütun Adları Benzersiz

Aynı isimde iki sütun yok.

• Tüm sütun adları farklı

📅 Bölüm C: Tarih Sütunları

NotC.1 — Tek Format

Tüm tarih sütunlarında tek format: YYYY-AA-GG (örn. 2024-03-15).

Kontrol: Tarih sütununu üstten alta gözle tarayın. Tutarsız format varsa düzeltin.

• dogum_tarihi sütunu tek format
• yatis_tarihi sütunu tek format
• cikis_tarihi sütunu tek format
• (diğer tarih sütunları) tek format

NotC.2 — Tarih Sütunu Hücre Biçimi “Tarih”

Excel’de tarih sütununu seçin → sağ tık → Hücreleri Biçimlendir → kategori “Tarih” olmalı, “Metin” değil.

• Hücre biçimi “Tarih” olarak ayarlı

🔢 Bölüm D: Sayısal Sütunlar

NotD.1 — Sayı Yalnızca Sayı

Sayısal olması gereken sütunlarda metin olmamalı.

❌ Kötü:
170, 1.75 m, 170 cm, yaklaşık 170, >200, <50

✅ İyi:
170, 175, 170, 170, (boş), (boş)

• yas sütunu yalnızca sayı
• boy_cm sütunu yalnızca sayı (cm yazmadan)
• agirlik_kg sütunu yalnızca sayı
• (diğer sayısal sütunlar) yalnızca sayı

NotD.2 — Birim Tutarlılığı

Bir sütundaki tüm değerler aynı birimde.

• Boy hep cm olarak (m karışmıyor)
• Ağırlık hep kg olarak
• Süreler hep aynı birimde (gün/ay/yıl karışmıyor)
• Laboratuvar değerleri aynı birimde

NotD.3 — Ondalık Ayraç Tutarlılığı

Excel’in TR sürümü ondalık ayraç olarak virgül kullanır (1,75); ama R/SPSS gibi programlar nokta bekler (1.75).

Çözüm: Çıktıyı CSV olarak vermeden önce TR Excel’de ayarları değiştirin ya da çıktı sırasında “Decimal: .” seçin.

• Ondalık ayraç tutarlı (hep virgül ya da hep nokta)

🏷️ Bölüm E: Kategorik Sütunlar

NotE.1 — Tutarlı Yazım

Aynı kategori farklı şekillerde yazılmamış.

Kontrol: Excel’de filtre ekle (Veri → Filtre), her kategorik sütunda dropdown’a bak. Aynı şeyin farklı yazımları varsa birleştir.

• Cinsiyet: yalnızca Erkek ve Kadın (varyant yok)
• Eğitim: tutarlı kategoriler
• Medeni durum: tutarlı kategoriler
• Diğer kategorik sütunlar: tutarlı

NotE.2 — Boşluk Sorunu Yok

Görünmez boşluklar (başta/sonda) sebebiyle aynı değer farklı sayılmıyor.

Kontrol: Excel’de =TRIM(A2) formülünü her metin sütununa uygulayın, sonra Özel Yapıştır → Yalnızca Değer ile orijinali güncelleyin.

• Tüm metin sütunlarında TRIM uygulanmış

❓ Bölüm F: Eksik Değerler

NotF.1 — Boş Hücre = Eksik

Eksik değer için hücre boş bırakılmış, başka bir şey yazılmamış.

• “yok” yazılmamış → boş
• “-” yazılmamış → boş
• “NA”, “?” yazılmamış → boş
• “999”, “888” gibi sahte kodlar yok

NotF.2 — “0” ve “Eksik” Karışmamış

Önemli: Sayısal sütunda 0, “ölçüm 0” anlamına gelir, “ölçüm yapılmadı” anlamına gelmez.

Örnek: Sigara paket-yılı için 0 “hiç içmemiş”; eksik ise hücre boş olmalı.

• 0 değeri yalnızca gerçek 0 anlamında
• Belirsiz sıfırlar boş bırakılmış ya da netleştirilmiş

🔁 Bölüm G: Duplikatlar

NotG.1 — Tam Duplikat Yok

Hiçbir satır birebir aynı diğer satırla olmamalı.

Kontrol: Excel’de Veri → Yinelenenleri Kaldır kullan. Önce yedek al, sonra çalıştır.

• Tam duplikat yok (Excel “Yinelenenleri Kaldır” temiz dedi)

NotG.2 — Kısmi Duplikat Yok

Aynı hasta, farklı satırlarda farklı bilgilerle iki kere girilmemiş.

Kontrol: hasta_id, ad+soyad+dogum_tarihi kombinasyonlarına göre filtre uygulayıp ara.

• Aynı hasta birden fazla satırda yok (uzun format zaten ise gözleme bazlı duplikat yok)

📋 Bölüm H: Codebook (Kod Sözlüğü)

NotH.1 — Codebook Var

Veriyi gönderdiğinizde, alıcı her sütunda ne olduğunu anlayabilmeli.

Aynı Excel dosyasında ayrı bir sayfada veya yan dosya olarak codebook ekleyin. Şunlar olmalı:

• Sütun adı

• Veri tipi (sayısal, metin, tarih, kategorik)

• Birim (cm, kg, mmHg, vb.)

• Açıklama

• Geçerli değer aralığı / kategori listesi

• Codebook hazırlanmış

• Her sütun için açıklama var

• Birimler belirtilmiş

• Kategoriler için olası değerler listelenmiş

📁 Bölüm I: Dosya Bilgileri

NotI.1 — Dosya Adı Anlamlı

Dosyanın adı, ne içerdiğini anlatmalı.

✅ İyi: koah_kohort_veri_2024-11-15.xlsx
❌ Kötü: dosya1.xlsx, Yeni Belge.xlsx, son hali (2).xlsx

• Dosya adı projeyi/içeriği belirtir
• Tarih var (sürüm karışıklığı önler)
• Türkçe karakter ve boşluk yok

NotI.2 — Sürüm Kontrolü

Daha önceki sürümleri silmemiş, ama doğru sürümü göndermek için ad düzenli olmalı.

• Hangi dosyanın güncel olduğu belli
• Eskiler _arsiv klasörüne taşınmış

🎯 Bölüm J: Analiz Hazırlığı

NotJ.1 — Araştırma Sorusu Net

Bu sütunlar hangi analiz için kullanılacak? Belli bir hipoteziniz var mı?

• Birincil sonlanım (outcome) belirlenmiş
• Birincil maruziyet (exposure) belirlenmiş
• Karıştırıcı (confounder) düşünülmüş
• Hangi analiz yapılacak (regresyon, sağkalım, vb.) belli

NotJ.2 — Etik Onay

Veri toplama etik kurul onaylı mı?

• Etik kurul onayı var
• Onay kodu / referansı paylaşılabilir
• Hasta onamı alınmış (gerekiyorsa)

🎁 Hızlı Skor

Her kontrol kutucuğu 1 puan. Toplam 42 kontrol.

Skor	Yorum
42/42	🎉 Mükemmel! Veriniz hazır, gönderebilirsiniz.
38-41	✅ İyi. Eksikleri tamamlayıp gönderin.
30-37	⚠️ Orta. Eksikler analizde sorun çıkarır, lütfen halledin.
<30	❌ Veri henüz hazır değil. Rehberin başına dönün.

📤 Veri Göndermeden Önce Son Adım

Verinizi gönderirken e-postaya/mesaja ekleyin:

Konu: [Proje adı] — Veri Analiz Talebi

Sayın [İstatistikçi],

[Proje adı] çalışmasının verilerini analiz için ekte gönderiyorum.

Çalışma özeti:
- Tasarım: [örn. retrospektif kohort]
- Örneklem: [örn. n=312 KOAH hastası]
- Birincil soru: [örn. "Geç vs erken NIV başlama mortaliteyi etkiler mi"]

Veri kontrol durumu:
- ✅ "Veri Temizliği Rehberi" kontrol listesi: 41/42 (J.1 düşünme aşamasında)
- ✅ Codebook ekte
- ✅ Etik onay kodu: [kod]

Sorularınız için müsaitim.

Saygılarımla,
[Adınız]

Bu mesaj formatı işinizi çok hızlandıracak. İstatistikçi 30 saniyede sorunun ne olduğunu, verinin ne kadar hazır olduğunu anlayacak.

✅ Bitti!

Bu rehberi takip ederek istatistik analiz öncesi en sık karşılaşılan tüm sorunları çözmüş olursunuz.

Sorunuz veya geri bildiriminiz için: GitHub Issues

Başarılar! 🎯